Montreal (Poster)

APFED booklet_Iran

rainfall runoff relationship.shs

فایل پیوست

بیوگرافی دکتر بصیری

دکتر مهدی بصیری متولد اصفهان، استاد دانشگاه و یکی از چهره ‏های فعال زیست محیطی در کشور است که با انجام سال‏ها پیگیری برای ترویج آگاهی‏های زیست محیطی در شهر اصفهان، نام خود و تشکل مردم نهاد جمعیت پیام سبز را با نام محیط زیست عجین ساخته است. وی لیسانس باغبانی خود را سال ۱۳۵۰ از دانشکده کشاورزی کرج دریافت نمود ، فوق لیسانس را در همین رشته از دانشگاه کالیفرنیا در سال ۱۳۵۴و دکتری خود را در گرایش اکولوژی مرتع از دانشگاه ایالتی کلرادودر سال ۱۳۵۸ اخذ کرد. دکتر بصیری از سال ۱۳۵۸ به‎ عنوان عضو هیات علمی در دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان مشغول به ‎کار شدو علاوه بر انجام تحقیقات میدانی در زمینه مرتع، دانشجویان متعددی را در زمینه ‎های زراعت، علوم مرتع و دامپروری راهنمایی نموده است.
دکتر بصیری در سال ۱۳۷۲ با همکاری چند نفر از همکاران خود نسبت به ایجاد دانشکده منابع طبیعی اقدام نمود و از آن تاریخ تا کنون در همین دانشکده مشغول به ‎تدریس می ‎باشد. وی در همین سال با جمعی از دوستان خود جمعیت پیام سبز را تاسیس نمود که از جمله موفق‎ترین و شناخته‎ شده ‎ترین تشکل‎های حامی محیط زیست در ایران به‎شمار رفته و تا کنون اقدامات فراونی را جهت آگاه ‎نمودن مردم و مسئولین از پیامدهای تخریب منابع طبیعی و محیط زیست در کارنامه خود دارد. از جمله انتشار مجله هاتف سبز، انتشار کتاب “نگاه سبز به اصفهان” که حاوی مجموعه مقالات و مطالبی درباره مشکلات زیست محیطی و ناهنجاری‎ های توسعه در شهر اصفهان است، انجام پروژه ‎های مشارکتی در زمینه حفاظت تنوع زیستی منطقه زاگرس با برنامه ‎های دفتر توسعه سازمان ملل در ایران در مورد گونه‎ های در معرض خطر و انتشار نتایج این پروژه در قالب جزوه و مقاله و انجام طرح‎های ترویجی گوناگون برای تشکل‎های استان اصفهان . ترویج مسائل زیست محیطی در میان مسئولین استان اصفهان و شورای شهر اصفهان در حد امکان .
این جمعیت همچنین تا کنون هشت همایش در حوزه‎های مختلف محیط زیست در دانشگاه صنعتی اصفهان و چهار همایش ملی تحت عنوان “اصفهان و توسعه” و همایش های ” اشتغال سبز ” و”ناگفته ‏های سدسازی” را برگزار نموده است و علاوه براین برپایی همایش “زاینده رود” با مشارکت شهرداری اصفهان، را بر عهده داشته است.

در دهه ۸۰ و اوایل دهه ۹۰، اکثر مردم ساکن شهرهای آمریکا چیزی راجع به استحصال آب باران نمی دانستند. با سعی و تلاش فراوان و تماس و گفتگو با انجمن های محلی، سازمان ها و شرکت ها ، استحصال آب باران و فواید آن در بین شهروندان شناخته شد. بر اساس تجربه ۲۰ ساله من در استحصال آب باران، راهبردهای زیر را برای بهره برداری از این تکنولوژی کاربردی می دانم.

۱-آموزش عمومی: همزمان با آموزش رسمی در مدارس، دانشگاه ها و موٌسسات آموزشی، باید مباحث استحصال آب باران در سمینارها و انجمن های محلی و شهرداری ها مطرح و ارائه شود. تمام این آموزش ها برای پیشبرد تکنولوژی استحصال آب باران ضروری است. کار کردن در مدارس در مقطع راهنمایی و دبیرستان، (در صورت امکان از طریق پروژه های مرتبط) دانش اموزان می توانند فواید استحصال آب باران را دریابند و به نوبه خود این تکنولوژی را در خانه به والدین خود منتقل کنند. من تجربه های زیادی از برخورد با والدینی داشتم که سوٌالاتی در مورد این فن آوری داشتند و بطوری که اظهار می کردند اولین بار از طریق فرزندانشان در باره آن شنیده بودند.

دانشگاه ها و مراکز آموزشی باید واحد درسی استحصال آب باران را برای رشته های منابع طبیعی ، محیط زیست، معماری و مهندسی ارائه نمایند. این مهم است که جوانان مجرب با تحصیلات دانشگاهی در این فن داشته باشیم تا حدی  که بتوانند سیستم های استحصال آب باران را در حرفه های خود طراحی و اجرا کنند. راهنمای استحصال آب باران در تکزاس، یکی از منابع قابل استفاده برای اهداف آموزشی می باشد که به صورت آن-لاین در سایت زیر قابل دسترسی است.

www.twdb.stste.tx.us/publications/reports/RainwaterHarvestingManual_3rdedition.p

توسعه برنامه آموزشی استحصال آب باران برای موٌسسات فنی-حرفه ای و علمی-کاربردی، می تواند افرادی که مایلند به عنوان تکنیسین این فن آوری را اجرا کنند، یاری کند .کالج” لان” در اورگان نمونه خوبی از اینگونه موٌسسات آموزشی می باشد.

۲- آموزش کارکنان: آموزش افراد شاغل در محل کار خود به وسیله دوره های آموزشی که انجمن استحصال آب باران برگزار می کند می تواند بسیار مفید واقع شود. دانشگاه های دولتی که حجم وسیعی از رشته های مهندسی و کشاورزی را در سطح کشور ارائه می دهد، باید آموزش استحصال آب باران را برای کارکنان دستگاههای دولتی در سطح دانشگاه ها برنامه ریزی نماید. مسئولین شهری ، استانی و دولتی می توانند برای آشنایی با استحصال آب باران، ابتدا کارکنان خود را آموزش دهند. من این فرصت را داشتم که برای یک دوره آموزشی کوتاه مدت استحصال آب باران که به وسیله دولت کانادا برنامه ریزی شده بود با آنها همکاری کنم، این برنامه موقعیتی را فراهم نمود که کارکنان محیط زیست و رشته های مرتبط، اطلاعاتی در مورد سیستم های استحصال آب باران کسب کنند.

۳- دفاتر استانی: گسترش دفاتر استانی و منطقه ای انجمن در سراسر کشور به منظور ترویج کاربرد سیستم های استحصال آب باران در مناطق متفاوت آب و هوایی، بسیار مفید است. سازمان ها و موٌسسات محلی و منطقه ای در توسعه انتشارات و کتابچه های مرتبط با نیازهای محلی و متناسب با آب و هوای خاص هر منطقه، نقش مهمی را ایفا می کنند. دفاتر استانی می توانند سمینارها و همایش هایی را برگزار کنند و در آن از مسئولین محلی  دعوت کنند تا ارزش استحصال آب باران را با توجه به نیازهای آبی منطقه مربوطه تبیین نمایند. در ضمن دفاتر استانی و اعضای آن می توانند نمایندگانی انتخاب کنند تا با مسئولان محلی برای توسعه استحصال آب باران در منطقه مربوطه همکاری نمایند. همچنین سازمان های محلی و اعضایشان می توانند در تقویت انجمن سیستم های استحصال آب باران آمریکا بسیار موٌثر باشند.

۴- نمایش قابلیت ها وانجام کارهای الگویی: اجرای سیستم های استحصال آب باران در اماکن عمومی مانند مدارس و کتابخانه ها حتی اگر سودی برای مجری نداشته باشد در گسترش فن آوری استحصال آب باران به مجریان کمک می کند. محدودیت بودجه برای اجرای این سیستم ها نباید مانعی برای آن باشد و افراد دست اندرکار را ناامید کند. باید اطمینان داشت که در صورت تلاش داوطلبان علاقه مند برای سازماندهی فعالیتهای مربوط به این ایده جدید در نهایت موفقیت آن حتمی است.

۵- حمایت قانونی: حمایت قانونی نقش کلیدی و قابل ملاحظه ای در گسترش استحصال آب باران در هر منطقه ایفا می کند.مسئولین محلی می توانند با ترتیب دادن سمینارها و دعوت از نمایندگان مجلس، سیستم های استحصال آب باران را به آنها معرفی کنند . وقتی که ما اولین کنفرانس انجمن استحصال آب باران آمریکا را در” آستین”برنامه ریزی می کردیم، من از اینکه مسئول کمیسیون منابع طبیعی مجلس دعوت ما را برای افتتاح کنفرانس پذیرفت بسیار مسرور شدم. در آن کنفرانس همچنین تعدادی دیگر ازنمایندگان مجلس، مسئولین و ساکنان محلی حضور داشتند. در تکزاس چند لایحه قانونی در حمایت از استحصال آب باران تصویب شد. از آن جمله می توان به لایحه شماره ۲ مجلس سنا ،که خرید تجهیزات استحصال آب باران را از پرداخت مالیات معاف می کرد و لایحه ۲۴۳۰ مجلس که به موجب آن کمیته ارزشیابی استحصال آب باران تشکیل گردید، اشاره نمود. در حال حاضر که این مطالب را می نویسم، در تکزاس لایحه چند منظوره ای در زمینه استحصال آب باران در حال تصویب شدن است.

۶_ حمایت و همکاری دستگاههای اجرایی: در راستای حمایت قانونی، جلب همکاری و حمایت دستگاههای اجرایی از تکنولوژی استحصال آب باران،امری ضروری است. و این شامل ۵۰ استان و دستگاههای دولتی که عهده دار مسائل محیط زیست و آب در مناطق مربوطه می باشند. انتشار کتابچه راهنمای استحصال آب باران تکزاس به وسیله انجمن توسعه آب تکزاس نمونه ای از جلب حمایت مالی اینگونه دستگاهها است. سایت استحصال آب باران وابسته به انجمن توسعه آب تکزاس را می توانید در لینک زیر مشاهده نمایید.

http://www.twdb.state.tx.us/iwt/rainwater.asp

دعوت کردن مسئولین دستگاههای دولتی و اجرایی به کارگاهای آموزشی و کنفرانسها می تواند در جلب این حمایتها بسیار موٌثر واقع شود.

۷_ حمایت مسئولین محلی: مشابه دستگاههای اجرایی، در بیشتر شهرها بخشهایی وجود داردکه در زمینه محافظت آب و محیط زیست فعالیت می نمایند. در ملاقات با مسئولین محلی می توان آنها را متقاعد کرد که فن آوری استحصال آب باران یک روش حفاظت از آب است و می تواند شهر را هنگام مواجهه با اوج مصرف آب کمک کند. شهر آستین نمونه خوبی برای گسترش فرهنگ استحصال آب باران می باشد. سایت محافظت آب شهر آستین را می توانید در آدرس زیر ملاحظه نمایید.

http://www.ci.austin.tx.us./watercon/default.htm

8_ در دسترس بودن تسهیلات: انجمن استحصال آب باران باید بانکدارها ومسئولین موٌسسات مالی را با این تکنولوژی آشنا کنند تا آنها در دادن تسهیلات به متقاضیان برای اجرای این تکنولوژی توجیه باشند. حتی اگر معماران و مهندسین عمران یک سیستم استحصال آب باران مناسب و خوبی برای خانه ای طراحی کنند که مالک آن نتواند وام برای تهیه وسایل مورد نیاز بگیرد، کل طرح منتفی می شود.بنابراین دعوت این اشخاص(بانکدارها و مسئولین موٌسسات مالی) هم به سمینارها و کنفرانسها فکر خوبی است و مفید خواهد بود.

۹_ منابع تاٌمین امکانات: بسیاری از متقاضیان ترجیح می دهند که وسایلی که برای استحصال آب باران در محل اقامتشان نیاز دارند از یک مرکز واحد خریداری نمایند، هرچند مالکین وقت آزاد هم داشته باشند. در صورت نیاز، خریدار، طراح، فروشنده ملزومات ومجری طرح می توانند در تکمیل این سیستم با هم کار کنند. هدف این است که کار خریدار برای نصب سیستم استحصال آب باران تسهیل شود. زمان زیادی نیاز دارد تا این تکنولوژی در یک منطقه عمومی و رایج شود.

۱۰- توجیه اقتصادی: بی توجهی به کیفیت طراحی و نصب سیستم،اگر منجر به صرف هزینه های زیادی شود، مسلماً مالکین را از نصب سیستم منصرف می کند. سیستم های استحصال آب باران باید هزینه رقابتی با سیستم های آب چاه و دیگر سیستم های آب سطحی داشته باشد.همانطور که هزینه آب شهری افزایش می یابد،احتمال افزایش تقاضا برای نصب این سیستم در اماکن شهری دور از انتظار نیست.به هر حال برای اشاعه سیستم های استحصال آب باران در مناطق جدید، کسانی که درگیر طراحی و نصب این سیستم ها هستند باید از سودهای حاشیه ای آن بگذرند و به فکر گسترش آن باشند.

با همه اینها مهمترین پیش نیاز برای توسعه و گسترش استحصال آب باران، ایمان و باور به این تکنولوژی است. شما باید ابتدا خود به فواید آن ایمان داشته باشید تا بتوانید کسانی که در اطراف شما هستند متقاعد کنید که این تکنولوژی ارزان برای محافظت از منابع طبیعی ارزشمندمان بسیار ثمربخش می باشد.

نقل از سایت “انجمن سیستم های سطوح آبگیر باران آمریکا”

سوال ۱ :در رابطه با رزق گیاهان و خشکسالی و لزوم کشف بخشی از راز خلقت احتراماٌ باستحضار می رساند که تحقیقات دانشمندان خارجی حاکی از آن است که درختان تحت تاثیر استرس های وارده (گرمای بیش از حد، کم آبی، شور یا قلیایی شدن آب مصرفی و …) و یا ابتلاء به بیماری، امواجی را از خود ساطع می نمایند (شاید صدای ناله، جیغ و افغان ایشان باشد) که برای انسان قابلیت شنوایی ندارد ولی توسط حشرات درک میشود و وقتی حشرات متوجه ضعف جسمانی درخت گشتند، به آن درخت بیمار حمله می نمایند یعنی ظاهر قضیه این است که درخت آفت زده میشود ولی حکمت الهی چیست، نمی دانم؟! (آیا قانون طبیعت حکم می کند که موجود قوی، موجود ضعیف را از بین ببرد یا این که آن حشرات با حمله به این درخت بیمار، قصد دارند تا به زندگی پر از درد و رنج درخت بیمار، پایان دهند؟! و شاید این حمله ظاهری، نوعی کمک به درخت بیمار در حال مرگ باشد تا طبیعت با خودپالایی، مانع سرایت این ضعف، استرس و یا بیماری به دیگر درختان و گیاهان شود و یا این که با نابودی چند درخت ضعیف، شانس بقای درختان قوی تر، بیشتر فراهم شود. واقعاً نمی دانم چون این موضوع در تخصص بنده نیست. لازمست از اهل علم ذیربط، پرسیده شود). یکی از دوستان اشاره به تجربه ای نمودند که چند سال پیش در منطقه خشک بهاباد یزد (بارندگی متوسط سالیانه ۱۱۰ میلیمتر) داشته اند که وقتی به کمک افراد داوطلب و خیّر منطقه، اقدام به کاشت بوته هایی در بخش شرقی شهر بهاباد نمودند (در قالب طرح مشارکتی احیای پوشش گیاهی مرتعی با کمک مردم محلی که عمدتاً با همکاری فرزندان دانش آموز علاقمند منطقه و با نیت های پاک و بی آلایش به اجراء در آمده است) خداوند ارحم الراحمین، توده ابری را برای آبیاری طبیعی آن منطقه فرستاده که فقط در بالای بوته های کاشته شده بارش داشته است!؟ و این موضوع چند بار تکرار شده است!؟ به قول پروین اعتصامی: قطره ای کز جویباری می رود از پی انجام کاری می رود این احتمال وجود دارد که شاید نظیر امواجی که درختان بیمار می فرستند تا از دیگر موجودات استمداد جویند، گیاهان و درختان تشنه نیز امواج دیگری را از خود ساطع می نمایند که سبب باروری ابرها گشته و در نتیجه این گونه بارش های محلی و خاص، اتفاق می افتد؟ و چه خوبست که اهل علم، در این خصوص، تحقیقات و بررسی های لازم را بعمل آورند و با توجه به محدودیت دامنه علم بشری و اعتقاد ما مسلمانان به جهان غیب و بی حد و حصر بودن قدرت لایزال الهی، ضرورت دارد که در کشف این راز، از آموزه ها و منابع غنی دین مبین اسلام نیز، استفاده شایان بعمل آید. نکته اساسی این است که چه بسا نتیجه این تحقیقات و بررسی ها، زاویه دید و نحوه نگرش ما را تغییر دهد زیرا همیشه اساتید فرموده اند که چون بخش وسیعی از کشور دارای اقلیم خشک و نیمه خشک است لذا نمی توان درختکاری و بوته کاری (اقدامات بیولوژیک) انجام داد مگر با لحاظ آبیاری دستی و اعمال مراقبت های ویژه (که عملاً بدلیل کمبود منابع آب و پر هزینه بودن، امکان پذیر نمی باشد) ولی شاید علت خشکسالی و کمی بارش در بسیاری از مناطق، عدم وجود خود گیاه باشد (چیزی شبیه قضیه مرغ و تخم مرغ). آیا در کشور ایران چون خشکسالی های متوالی وجود داشته است گیاهان از بین رفته اند یا این که چون گیاهان توسط سوء مدیریت و بهره برداری بی رویه، از بین رفته اند، وقوع خشکسالی ها و کم آبی تشدید شده است؟! (به قول مولوی: تا نگرید طفل، کی نوشد لبن) بنظر می رسد که این نکته، جای تأمل و بررسی کافی را دارد. مطالعات و نتایج تحقیقات اخیر در زمینه تغییر اقلیم (که رگبارهای سیل آسا و خشکسالی از مصادیق آن است) حاکی از آن دارد که ۸۰۰۰ سال پیش، نیمی (۵۰ درصد) از خشکی های زمین تحت پوشش جنگل بوده است ولی در حال حاضر، حدود ۳۰ درصد از خشکی ها دارای پوشش جنگلی است و منشأ حدود ۱۸ درصد از گازهای گلخانه ای در اتمسفر (که سبب گرمایش زمین و تغییر اقلیم می شود)، مسئله جنگل زدایی بدلیل فعالیتهای توسعه ای بشر است. بنابراین، به نوعی این فرضیه تایید می شود که نابودی جنگلها و مراتع، سبب تشدید خشکسالی و کم آبی است. در اعتقادات توحیدی اسلام تاکید زیادی بر نقش رزاقیت و روزی رسانی خداوند تبارک و تعالی شده است و از طرف دیگر صفت رحمت واسعه باریتعالی، ایجاب می نماید که رزق و روزی تمام موجودات کره زمین را فراهم نماید. به قول معروف: هر آن کس که دندان دهد، نان دهد بنظر می رسد، لازم است علمای دینی، بررسی نمایند که در چه شرائطی بشر مستحق لطف و رحمت واسعه الهی و در اثر چه عواملی و یا ارتکاب چه اعمالی، جامعه بشری مورد غضب و قهر الهی (به شکل سیل، خشکسالی و زلزله و …) واقع می شود؟ البته امتحانات الهی نیز جای خودش را دارد. بعنوان مثال یکی از سنت های الهی عبارتست از: (شکر نعمت ، نعمتت افزون کند کفر نعمت ، از کفت بیرون کند) شاید گفته شود که در گذشته، کشت درختان و گیاهان در قالب پروژه های جنگل کاری، مرتعداری، آبخیزداری، بیابان زدایی و … در دستور کار دولت و مردم بوده است ولی اکثراً بدلیل عدم بارش باران، خشک شده اند لذا این ایده که اگر درخت بکاریم، براساس سنت الهی، حتماً باران خواهد بارید و درختان بطور طبیعی آبیاری خواهند شد، بر اساس تجربیات موجود، درست نیست ولی چه بسا خلوص نیت و ذکر نام مبارک خداوند جلّ و اعلی و یا شرائط دیگری لازم است که رعایت شود ولی کم و کیف آن، بر ما روشن نیست؟! خواهشمنداست درصورت صلاحدید، موضوع بنحو مقتضی به حوزه های علمیه منعکس شود تا علماء و فضلاء حوزه و دانشگاه با همفکری و هم اندیشی و استفاده از منابع غنی اسلامی، این موضوع را مورد بررسی علمی قرار داده و نتیجه را به مراجع ذیربط و این سازمان منعکس نمایند. امید است با ظهور حضرت ولی عصر(عج) وآغاز دوران شکوفائی علوم و معرفت الهی ، مقدمات حکومت جهانی توأم با عدالت و سعادت و شمول رحمت خاصه الهی فراهم گشته و دوران بلایا و ناملایمات به سرآید. کارشناس سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور
پاسخ :دقت شما و تاکید بر ضرورت تحقیق بیشتر در این زمینه کاملا بجا و مناسب است ؛ و فرضیّه ای که بیان فرموده اید، در راستای بحث علوم تجربی دینی قرار دارد، که در دهه های اخیر از سوی اندیشمندان حوزه و دانشگاه مورد توجّه قرار گرفته است. در بحث علوم تجربی دینی، گفته می شود: چون علوم تجربی فعلی بر اساس فلسفه ی پوزیتیویسم بنیان گاشته شده، که فلسفه ای است مخالف برهان عقلی و ماوراء طبیعت، لذا علوم تجربی موجود، علوم سکولار و در عین حال، غیر برهانی می باشند. پس لازم است که اندیشمندان مسلمان، نسخه های دینی این علوم را بر اساس پیش فرضهای دینی و با الهام از آیات و روایات و به کار گرفتن روش برهان عقلی تأسیس نمایند. فرضیّه ای هم که شما ارائه نموده اید در همین راستا قرار دارد و حقیقتاً جای تحقیق و پروراندن دارد.
هر چند اصول مطلب تا حد زیادی روشن است و تحقیقات خوبی از سوی خصوصا مفسرین و فیلسوفان مسلمان انجام شده، و البته عینی و ملموس تر کردن این امور جای کار بیشتر دارد. بطور خلاصه ذکر چند نکته خالی از لطف نیست:
اولا : از نظر اصول عقلی که مورد قبول بسیاری از فیلسوفان مسلمان قرار گرفته، همه ی هستی و ذرات آن دارای شعورو ادراک و علم هستند، ملاصدرا تلاش زیادی برای اقامه برهان بر این مدعا نمود و این براهین مورد قبول دیگران قرار گرفت. حتی کسانی که براهین عقلی فلاسفه را قبول نکرده اند نیز این مطلب را به خاطر تصریحاتی که در آیات قرآن آمده قبول کرده اند. در آیات قرآن تاکید شده است که همه آنچه در آسمان و زمین است تسبیح خدا می گویند و یا در برابر خدا سجده می کنند: یسبح لله ما فی السماوات و الارض…. ، و لله یسجد من فی السماوات و الارض و …. و تسبیح کردن فرع بر درک و شعور و علم است.
ثانیا: ما در جهان هستی با طبیعتی بریده از مبدا مواجه نیستیم بلکه با عالم خلقتی مواجهیم که عین ارتباط با خالق خود است و تمام اجزا این عالم جز به اذن و فرمان خداوند حرکتی و اثری ندارند ؛ و قوانین طبیعت چیزی نیستند جز ظهور و نمود اراده ی تکوینی خدا، که قرآن کریم از آنها با عنوان سنن الهی یاد می کند ، که تغییر و تبدیل ندارند و همواره ثابتند. آیات میانی سوره واقعه و بسیار آیات دیگر صریح در این است که کوچکترین تاثیرات در عالم، تحت اراده و تدبیر مستقیم خداوند صورت می گیرد. به عنوان نمونه: الأعراف : ۵۷ وَ هُوَ الَّذی یُرْسِلُ الرِّیاحَ بُشْراً بَیْنَ یَدَیْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذا أَقَلَّتْ سَحاباً ثِقالاً سُقْناهُ لِبَلَدٍ مَیِّتٍ فَأَنْزَلْنا بِهِ الْماءَ فَأَخْرَجْنا بِهِ مِنْ کُلِّ الثَّمَراتِ کَذلِکَ نُخْرِجُ الْمَوْتى‏ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ او کسى است که بادها را بشارت دهنده در پیشاپیش (باران) رحمتش مى‏فرستد تا ابرهاى سنگین‏بار را (بر دوش) کشند (سپس) ما آنها را به سوى زمینهاى مرده مى‏فرستیم و به وسیله آنها، آب (حیاتبخش) را نازل مى‏کنیم و با آن، از هر گونه میوه‏اى (از خاک تیره) بیرون مى‏آوریم این گونه (که زمینهاى مرده را زنده کردیم،) مردگان را (نیز در قیامت) زنده مى‏کنیم، شاید (با توجه به این مثال) متذکّر شوید!
ثالثا: عقل انسان به عنوان یکی از آیات و نشانه های الهی، به اذن خداوند توانایی کشف برخی از ارتباطات پیچیده بین اجزا دیگر عالم را داراست و اگر عقل بشری مطلبی را بر اساس اصول مسلم منطقی و از طریق برهان کشف نمود از نظر ارزش، همپایه آیات و روایاتی است که بیانگر برخی دیگر از ارتباطات و اسرار موجود در عالم می باشد. عقل در کنار نقل ( آیات و روایات‌ ) یک منبع معرفت شناسی دین است. تمام علوم یقینی ـ نه نظریّات ـ با توجه به این که عالم خلقت و کتاب تکوین الهی را مورد مطالعه قرار داده اند، اسلامی و دینی هستند و اگر در علوم مختلف نگاه این باشد که ما مشغول مطالعه و کشف فعل خدا و مخلوقات الهی و قوانینی که خدا در عالم قرار داده، هستیم ، دیگر علم سکولار متولد نخواهد شد ! عقل بشر اگر نتوانست چیزی را اثبات کند، حق انکار آنرا ندارد. مثلا اگر راهی برای اثبات کیفیت تاثیر گناه یک امت در ایجاد قحطی یا سیل و زلزله نیافت، حق ندارد آنچه وحی در این زمینه اثبات می کند را انکار کند. عقل می تواند تنها مکشوفات و یافته های قطعی خود را اثبات کند نه آنکه نایافته های خود را انکار نماید، که در واقع انکار نایافته ها، خود عملی است بر خلاف عقل. مشکل بشر آز آنجا شروع شد که طبیعت بریده از خدا را جایگزین خلقت (که وجه اتصال عالم با خداست) نمود و عقل را نیز که پدیده بشری قلمداد کرد که قدرت قیام در مقابل دین را داراست. و از اینجا داستان طولانی تعارض عقل و دین آغاز شد. ( جهت مطالعه بیشر مراجعه نمایید به کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی تالیف آیت الله جوادی آملی )

رابعا : از شگفتی ها و اسرار موجود در عالم خلقت تاثیر اعمال انسان در سایر اجزا عالم است . در قرآن آیات زیادی وجود دارد که گویای این تاثیر شگرف است . علامه طباطبایی در تفسیر آیه : ( ظَهَرَ الْفَسادُ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُمْ بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُون روم /۴۱ ) می فرماید: (مراد از فساد در زمین، مصایب و بلاهایى عمومى است که یکى از منطقه‏ها را گرفته و مردم را نابود مى‏کند، مانند زلزله، نیامدن باران، قحطى، مرضهاى مسرى، جنگها، غارتها، و سلب امنیت، و کوتاه سخن هر بلایى که نظام آراسته و صالح جارى در عالم را بر هم مى‏زند، چه اینکه مستند به اختیار بعضى از مردم باشد، و یا نباشد، چون همه آنها فسادى است که در دریا و خشکى عالم پدید مى‏آید، و خوشى و طیب عیش انسانها را از بین مى‏برد. بِما کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ یعنى این فساد ظاهر در زمین، بر اثر اعمال مردم است، یعنى به خاطر شرکى است که مى‏ورزند، و گناهانى است که مى‏کنند.) ترجمه تفسیر المیزان جلد ۱۶ صفحه ۲۹۲ همچنین در تفسیر آیه : وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ … می فرماید: (این آیه برکات را به مجرایى تشبیه کرده که نعمت‏هاى الهى از آن مجرا بر آدمیان جریان مى‏یابد، باران و برف هر کدام در موقع مناسب و به مقدار نافع مى‏بارد، هوا در موقعش گرم و در موقعش سرد شده، و در نتیجه غلات و میوه‏ها فراوان مى‏شود، البته این در موقعى است که مردم به خداى خود ایمان آورده و تقوا پیشه کنند و گر نه این مجرا بسته شده و جریانش قطع مى‏گردد. جمله وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا … دلالت دارد بر اینکه افتتاح ابواب برکت‏ها مسبب از ایمان و تقواى جمعیت‏ها است، نه ایمان یک نفر و دو نفر از آنها، چون کفر و فسق جمعیت، با ایمان و تقواى چند نفر، باز کار خود را مى‏کند. ) ترجمه المیزان، ج‏۸، ص: ۲۵۴ همچنین ایشان در ترجمه المیزان، جلد‏۲، صفحه ۲۷۱ تا ۲۷۸ بحث مفصلی با عنوان (وجود ارتباط بین اعمال انسان و حوادث خارجى این جهان‏) دارند که اینجا مجال نقل آن نیست. برای مطالعه بیشتر می توانید مراجعه فرمایید. در پایان توجه شما را به گفتار زیر از آیت الله جوادی آملی جلب می کنم.
انسان مهره ای از مهره های جهان آفرینش است. او هم می‎تواند بر بخشی از جهان اثر بگذارد؛ چنان که از آن اثر می‎پذیرد و عمل او سبب تأثیرگذاری او در جهان خارج می گردد. بنابراین، عمل انسان با جهان پیوند عینی دارد و در پیدایش پدیدههای گوارا یا ناگوار مؤثر است. گرچه انسان می‎تواند در تصمیم گیری ها گاهی به طور مستقل وبدون تأثیر عوامل خارجی، عمل کند. بنابراین، اگر گفته شود فلان عمل انسان موجب زلزله یا باعث مرگهای نا بهنگام است ثبوتاً قابل توجیه است؛ گر چه اثباتاً برمصادیق جزئی نمی توان برهان اقامه کرد، لیکن فی الجمله بین کردار انسان و رخدادهای جهان رابطه مستقیم وجود دارد؛ چنان که قرآن می فرماید: «وَأنْ لَو اسْتَقاموا عَلی الطَّریقة لَإَسْقَیناهُم مِاءً غدقاً» (جن/۱۶) ( ترجمه: و اگر مردم بر راه اسلام و ایمان ناپایدار بودند البته که آنان را از آب فراوان (یا علم نافع) سیراب می کردیم.) این آیه سندی گویا برای مصادیق فراوان و از جمله نماز باران است. آیات مربوط به پیوند عمل انسان با جهان چند دسته است: یکم: آیاتی است که رابطه مستقیم بین کردار انسان و پدیده های جهان را بیا ن می کند و ناظر به خوب و بد آن نیست؛ گر چه برخی از آنها التزاماً به تنبیه و اعلان خطر اشاره دارد؛ مانند: «إِنَّ لله لایُغَیِّر مابِقَوم حَتّی یُغَیّروا ما بِأَنفُسِهم» رعد/۱۱ در آیه دیگر نعمت ها را گوشزد فرموده و اعلام داشته است: اگر حق آن ها را پاس ندارند و نافرمانی کنند چه بسا مبدّل به عذاب یا سلب نعمت گردد: «ذلِک بِأَنَّ الله لَم یَکُ مُغِیّراً نِعْمَةً أَنعَمها عَلی قَومٍ حَتّی یُغَیّروا مابِأَنفُسهم و أَنَّ الله سَمیع عَلیم»( انفال/۵۳) (ترجمه: حکم ازلی و ثابت خدا این است که هر گاه نعمتی به قومی داد آن را تغییر ندهد، تا وقتی که آن قوم حال خود را تغییر دهند و خدا شنوا و داناست.) امام صادق(ع) می گوید پدرم می فرمود: قضای حتمی خداوند به این تعلق گرفته که هرگاه نعمتی به بندگان بخشد آن را سلب نکند، مگر این که آنان گناهی را پدید آورند که مستوجب پاداش بد گردند. (نورالثقلین ۲/۱۶۳/ح ۱۲۹) دوم: آیاتی است که درباره پیوند عمل انسان با پدیده های گوارا و دل پذیر است؛ مانند: «وَأِن لَواِسْتَقاموا عَلی الطَرِیقة لَاَسْقیناهُم ماءً غَدقَاً» (جن/۱۶) ( ترجمه: اگر مردم برراه مستقیم بودند ما آنان را از آب فراوان برخوردار می ساختیم.)۲- «وَلَو أَنَّ أَهل الکِتاب امَنوا و اتَّقوا لَکَفّرنا عَنهم سَیِّئاتِهم و لادَخْلَنا هُم جَنّات النَّعیم وَلَو أَنَّهُم أَقاموا التَّوریة والإِ‌نجیل وما أُنزِل إِلَیهم مِن رَبِّهم لَاکلوا مِن فَوقهم ومِن تَحت ِ أَرجُلِهم مِنهم أُمَّة مُقْتَصدِة و کَثیر مِنْهُم ساءَ مایَعمَلون» (مائده/۶۵ ـ۶۶ )(چنانکه اهل کتاب ایمان آورند وتقوا پیشه سازند ماگناهانشان را می زداییم و قطعاً در بهشت پر نعمت داخل می گردانیم و چنانکه آنان احکام و قوانین تورات و انجیل و آنچه برای هدایت آن ها از پروردگارشان مانند قرآن که بر تو نازل شد بر پا می داشتند البتّه از هر گونه نعمت از بالا و زیر (نعمت های آسمان و زمین) برخوردار می شدند. برخی از آنان مردمی معتدل و میانه رو و بسیاری از آنان بدعملند.)۳ ـ «یا أَیُّها الَّذِین امَنوا إِن تَتَّقوا الله یَجعَل لَکُم فُرقاناً ویُکَفِّر عَنکم سَیِّئاتِکُم ویَغفِرلَکم والله ذوالفَضل العَظیم» (انفال/۲۹ )( ترجمه: ای اهل ایمان اگر خدا ترس و پرهیزکار باشید خداوند به شما فرقان و نیروی تشخیص حق از باطل می بخشد و گناهان شما را بپوشاند، و شما را بیامرزد که خداوند دارای فضل و رحمت بی انتهاست.) بنابراین، بین تقوا و بینش و ارزش های درونی و برونی پیوند برقرار است. ۴ ـ «ولَو أَنَّ أَهل القُری امَنوا واتَّقوا لِفَتَحنا عَلیهم بَرَکات مِنَ السَّماء و الاَرض» (اعراف/۹۶ ) (ترجمه: چنانکه مردم شهرها همه ایمان آوده و پرهییز کار می شدند همانا ما در های برکات آسمان و زمین را بر روی آنان می گشودیم.) ۵ ـ «قال أَنَا یوسِف و هذا أَخی قد مَنّ الله عَلَینا إِنَّه مَنْ یَتِّق و یَصْبِر فَإِنّ الله لایُضیع أَجرَ المُحسِنین»(یوسف/۹۰ ) ( ترجمه:پاسخ داد آری من همان یوسفم و این برادر من است. خدا به رحمت بی حساب خود بر ما منّت نهاد که البتّه هر کس در حوادث زمانه تقوا و صبر پیشه کند کاری نیکو انجام داده و خداوند پاداش نیکو کاران را ضایع نمی گرداند.) بین کردار نیک و رسیدن به دست آوردهای دنیوی که از تقوا و صبر و لطف خدا سرچشمه می گیرد پیوند است. سوم: آیاتی است که در باره پیوند کردار انسان با پدیده ها و نتا یج شوم و نا پسند است؛ مانند: ۱ – «قُل لِلَّذین کَفروا إِن یَنْتَهوا یَغفرلَهُم ما قَد سَلَفَ و إِن یَعوُدوُا فَقَد مَضَت سُنّت الأوّلین» (انفال/۳۸) ( ای پیامبر(ع) به کافران بگو اگر از کردار و اندیشه های کفرآمیز خود دست کشیده به راه ایمان باز آیند هرچه از پیش کرده اند بخشیده می شود و اگر به همان اعمال تبه کارانه باز گردند به سرنوشت شوم و ناپسندی که به عنوان « سنّت » بر اقوام پیشین جاری بو ده است گرفتار خواهند شد.)۲- «ثُمَّ أَرسَلنا رُسُلنا تَتَرا کَلّ ما جاء أُمَّة رَسُولُها کَذّبوُه فَأتبعنا بَعضهم بَعضاً وجَعَلنا هُم أحادیث َ فَبُعداً لِقَوم لایُؤْمِنون» (مؤمنون/۴۴) ( ما پیامبرانی را پیاپی برای هدایت خلق فرستادیم و هرقومی که رسولی برایشان آمد آن رسول را تکذیب و انکار کردند. ماهم از پی یکدیگر همه را هلاک کردیم و آنان را به صورت تاریخ در آوردیم که هیچ اثری از آن ها نیست مگر در حد حدیث و سخن و نیز داستان های آن اقوام را عبرت دیگران ساختیم. قوم بی ایمان از رحمت خدا دور باد.) ۳ – «عَسی رَبّکم أَن یَرحَمکُم وَإِن عُدتم عُدنا و جَعَلنا جَهنّم لِلکافرین حَصیراً» (إسراء/۸) ( شاید پروردگار شما را رحمت کند و چنانکه دیگر بار به تباهی باز گردید ما نیز باز می گردیم و آتش جهنّم را حاضر قرار داده و بدانید شما در محا صره آتش خواهید بود.) ۴ ـ «وَإِن تَعوُدوا نعُد وَلَن تُغنی عَنْکم فِئتکُم شَیئاً ولو کَثُرتْ» (انفال/۱۹) ( اگر دیگر بار به جنگ و دشمنی با اهل ایمان دست زنید ما هم شما را دگر بار کیفر می کنیم.هرگز سپاه و نیروی شما هرچند زیاد باشند نمی توانند شما را نجات بخشند.)۵ ـ «وَ إِذ أَرَدنا أَن نُهلکَ قَریة اَمرنا مُترفیها ففَسقوا فیها فَحَقّ عَلیها القَول فَدمَّرناها تَدمیراً » (إسراء/۱۶)( ما چون بخواهیم اهل شهر و دیاری را هلاک سازیم مرفّه ها و سرما یه داران آنان را امر کنیم،آنگاه آن مرفّهان راه فسق و تبه کاری را در آن دیار پیش گیرند. در این حال تنبیه و عقاب بر آنان لازم می شود و آنگاه همه را هلاک خواهیم کرد.) یعنی وقتی سردمداران رفاه زده از راه مستقیم منحرف شوند و دیگران هم تماشاگر آنان باشند ونهی از منکر نکنند، سنّت الهی بر ویران سازی منطقه رفاه و فسق جاری خواهد بود. چهارم: آیاتی است که بر پیوند میا ن کردار بدبرخی انسان ها و آثار ناگوار آن دلالت دارد؛ مانند: «ظَهَر الفِساد فِی البرِّ و البَحر بِما کَسبَت أَیدی النّاس لِیُدیقهُم بَعض الّذی عَمِلوا لَعَلَّهُم یَرجِعون» (روم/۴۱ ) ( تباهی بر اثر کردار مردم در خشکی و دریا پدیدار شد، تا خداوند کیفر بعضی اعمالشان (نه همه کیفر و پاداش آنان) را به آنان بچشاند تا شاید باز برگردند.) بنا براین، بین عمل بد و حوادث ناگوار رابطه وجود دارد و گاهی مجازات کمتر از عمل است. ۲ ـ «لَقَد کان لِسَباءفی مَسْکَنهم ایة جَنَّتان عَن یَمینٍ و شِمالٍ کُلوا مِن رِزقِ رَبِّکم وَ اشْکروا لَه بَلدة طیّبة ورَبّ غفور فَأَعرَضوا فأَرسلنا علیهم سَیل َ العرِمِ و بدّلنا هم بِجَنَّتیهم جَنَّتَین ذَواتی أکُلٍ خمطٍ و أثلٍ و شیءٍ من سدرٍ قلیلٍ» (سباء/۱۵ ـ۱۶) (برای اولاد سبا در وطنشان در سرزمین شام از یمین و شمال دو باغ و بوستان آیت لطف و رحمت بود و به آنان گفتیم که بخورید از روزی خدای خود و شکر وی به جای آرید که مسکنتان شهری نیکوست، و خدای شما بخشنده و مهربان است. با وجود این باز از هدایت الهی اعراض کردند. ما سیلابی سخت بر ایشان فرستادیم و به جای آن دو نوع باغ پر نعمت، دو باغ دیگرشان دادیم که بار درختانش بد طعم و شوره گز و اندکی درخت سدر بود. پس خداوند برخی از نعمت ها ی نازل را از آنان دریغ نفرمود و تعداد کمی درخت سدر رویاند.) ۳ ـ «وَکَذَّب الَّذِین مِن قَبلهم وما بَلَغَوا مِعْشار ما اتیناهُم فَکذّبوا رُسلی فَکَیف کان نَکیر» (سباء/۴۵) (طاغیان و منکران معاصر که دین تو را تکذیب می کنند بدانند که پیش از اینان کسانی بودند که پیامبران گذشته را تکذیب کردند و این کافران امّت تو به یک دهم قدرت، ثروت و جاه آن گذشتگان نرسیدند. پس عذابی از سوی خدا به آنان رسید که ناشناخته است؛ زیرا کارهایشان منکر است؛) یعنی عقل و وحی آن را به رسمیّت نمی شناسد. با نقل جریان تعذیب طاغیان گذشته تهدید ضمنی نسبت به منکران کنونی به عمل آمده است. ۴ ـ «فَأَخذناهُ وجُنوده فَنَبذناهم فِی الیَمِّ…»(قصص/۴۰) درباره فرعونیان می فرماید: «فَالیَوم نُنْجِّیَک بِبَدَنِک لِتَکونَ لِمَن خَلفَک ایةً» (یونس/۹۲) با این وجود بسیاری از مردم از نشانه های قدرت ماسخت غافل هستند. از این رو آب دریا بدن فرعون را غرق نکرد و با خود نبرد، بلکه به ساحل آورد و درکناری قرار داد. امّا نسبت به سایر گروه او آب دریاچنان آنان را بلعید که اثری از آنان باقی نماند: «فَغَشَیِهَم مِن الیَمِّ ما غَشیهم» (طه/۷۸) ـ «وَما أَصابَکم مِن مُصِیبةٍ فَبِما کَسَبتْ أَیدیکُم ویُعفُوا عَن کَثیرٍ» (شوری/۳۰) (هر گونه مصیبتی به شما می رسد همه از کردار بدی است که دست های شما انجام داد، در صورتی که خدا بسیاری از اعمال بد رامی بخشاید.) گرچه بین کردار بد انسان و مجازات رابطه برقرار است، لیکن خداوند در مجازاتها با عفو و اغماض برخورد میکند و آنچه را برخی از تبه کاران به عنوان عذاب استحقاق دارند به او نمی رساند و بسیاری را می بخشد. آیة الله جوادی آملی،تفسیر موضوعی قرآن ج ۵ (معاد در قرآن) به نقل از سایت تبیان
اظهار نظر دقیق شما درباره پاسخ‏ها [با ذکر کد سوال] موجب تکامل و پویایی کار ماست.
آدرس :http://www.porseman.org/q بانک پرسش و پاسخ دانشجویی می باشد. شما می توانید با طرح سوال خود در صفحه http://www.porseman.org/q/newq.aspx و یا آدرس الکترونیکی info@porseman.org با سرعت بیشتری پاسخ رادریافت نمایید.

علاقه‌مندان می‌توانند با این آدرس تماس بگیرند. mshokouhian222@yahoo.com

استفاده از فاضلابها وپساب;های شهری در کشاورزی و باغداری یکی از مسائل عمده ای است که به لحاظ زیست محیطی در بیشتر نقاط کشورو بخصوص در اطراف شهرهای بزرگ مانند تهران و اصفهان و مشهد با آن روبرو هستیم. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که فاضلاب در این مناطق بدون لحاظ کردن تمهیدات لازم برای محصولاتی که بلافاصله پس از آبیاری به بازار منتقل شده و به صورت خام مورد استفاده دارد. وزارت نیرو پساب های خارج شده از تصفیه خانه های فاضلاب را به عنوان یک منبع آبی در نظر گرفته و استفاده از آن را تحت شرایط خاص برای مواردی مانند تغذیه آبهای زیر زمینی و تعادل بخشیدن به بیلان آبی دشت هایی که در وضعیت بحرانی قرار دارند مجاز دانسته است. البته در این صورت لازم است که پساب خروجی از تصفیه خانه ها دارای استاندارد لازم بوده و حداقل تصفیه ثانویه و گندزدایی در مورد آنها صورت گرفته باشد. در این شرایط می توان انتظار داشت که پساب در طی نفوذ در خاک تا رسیدن به سفره آبهای زیر زمینی پالایش شده و برخی عناصر زیان آور آن جذب لایه های خاک شده و تا حد زیادی نیز تصفیه شود.

تمام این شرایط برای حالتی است که پساب از نوع فاضلاب های شهری باشد که مهمترین مشکل آن وجود میکروارگانیسم های بیماری زا و مواد آلی است و اگر فاضلاب از نوع پساب های صنعتی باشد به دلیل مواد شیمیایی مختلف و از جمله فلزات سنگین، استفاده مجدد از آن درکشاورزی توصیه نمی شود. متاسفانه برخی تصفیه ها علاوه بر فاضلاب شهری پساب های صنعتی را نیز بخود جای می دهند که اگر از آنها برای کشاورزی استفاده شود عناصر مضر می تواند به خاک و گیاه و در نهایت انسان منتقل شود که علاوه بر پیامدهای بهداشتی به لحاظ آلودگی خاک و محیط نیز زیان آور بوده و ممکن است جبران آن غیر ممکن یا بسیار مشکل باشد. از آنجا که در برخی مناطق، منابع آبی برخی از چاههای متعلق به کشاورزان با پساب جایگزین شده است این موضوع باید به دقت توسط مسئولان محیط زیست، کشاورزی و وزارت نیرو قرار گیرد.

در مناطق خشک و نیمه خشک مانند شرایطی که ما در خراسان با آن مواجه هستیم به دلیل کمبود بارش و عدم شستشوی خاک استفاده از فاضلاب بسیار حساس بوده و توصیه می شود حتی المقدور از آن برای کشاورزی و بخصوص برای محصولات خوراکی و دامی و از همه مهمتر برای زراعت هاییکه محصولات آنها برگی بوده و به صورت خام مصرف می شود، خودداری شود. البته نمی توان این نکته را نیز از نظر دور داشت که از این منبع آبی باید به صورت بهینه استفاده کرده و در مواردی مانند آبیاری درختان غیر مثمر، آبیاری مراتع، جنگلکاری ها و تغذیه آبهای زیرزمینی با در نظر گرفتن پیامدهای زیست محیطی آن که در هر منطقه لازم است به صورت موردی بررسی شود می توان از آن استفاده کرد.