جناب آقای مهندس صفدری
(بررسی روشهای سنتی بهرهوری از سیلاب در خراسان جنوبی)
(بند سار، الگوی بومی بهره برداری بهینه از منابع آب وخاک – مطالعه موردی: حوزه آبخیز سبه سبزوار)
بند سار، الگوی بومی بهره برداری بهینه از منابع آب وخاک
(مطالعه موردی: حوزه آبخیز سبه سبزوار)
احد توسلی
کارشناس ارشد مهندسی آبخیزداری شرکت مهندسی مشاور آبخیز گستر شرق
،E-mail: ahad_tavasoli@yahoo.com
چکیده
حوزه های آبخیز رودخانه ای، به خصوص در مناطق خشک و نیمه خشکی مانند ایران و سرزمین های مجاور، همواره محور سکونت و تمدن جوامع بشری بوده اند. در بسیاری از مناطق کم آب ایران از جمله نواحی غربی خراسان از دیرباز مردم به اهمیت منابع آب و خاک در جهت حیات خود پی برده اند و در جهت حفاظت از آن تلاشهای زیادی را معطوف داشته اند. استفاده از این تجربیات موفق در جهت بومی سازی عملیات آبخیزداری کارایی این عملیات را تضمین خواهد نمود. مقاله حاضر، با هدف بررسی تاثیر بندسارها در استفاده بهینه و پایدار از منابع آب و خاک و همچنین نظامات اجتماعی آن مورد بررسی قرار خواهد گرفت. حوزه آبخیز سبه سبزوار با مساحتی در حدود ۷۴/۱۰۸۳۵ هکتار در حوزه آبخیز کویر مرکزی و از نظر سیاسی در محدوده شهرستان سبزوار واقع شده است. متوسط بارندگی سالانه حوزه سبه ۲۷۱ میلیمتر و بیشترین بارندگی ماهانه حوزه مربوط به ماه اسفند به میزان ۵۷ میلیمتر ودر ماههای فصل تابستان مقدار بارندگی کمتر از ۱ میلیمتر است. تنوع وگستردگی بندسارها در بستر مسیل های حوزه به تعداد ۲۰۹ مورد قابل توجه بوده و در سرنوشت آب و رسوب خروجی از انتهای حوزه نقش مهمی به عهده دارد. باتوجه به شرایط موجود در طول سالیانه گذشته مردم منطقه اقدام به احداث سازه های خاکی کوتاه (بندسار) به تعداد زیاد در منطقه نموده اند. این سازه ها علاوه بر ایجاد درآمد و اشتغال در منطقه نقش موثری در کنترل رسوبات داشته است. در طی این بررسی جنبه های مختلف احداث این بندسارها مورد بررسی قرار گرفته که در مجموع بیانگر پتانسیل های دانش بومی برای بهره برداری بهینه از منابع آب وخاک در مناطق خشک و نیمه خشک میباشد و لزوم توجه به این دانش را ضروری می نماید.
بررسی روشهای سنتی بهره وری از سیلاب در خراسان جنوبی
سید محمد تاجبخش- عضو هیئت علمی دانشگاه بیرجند
چکیده
کشاورزان به تجربه نقاطی را برای استفاده از سیلاب بکار می گیرند که بر روی مخلروط افکنه ها،مناطق کم شیب و آبرا هه ها قرار داشته است.بند سارها در بخش وسیعی از خراسان جنوبی پراکنش یافته و با وجود عدم رعایت بعضی از اصول فنی ،این شیوه زراعت سیلابی دارای ویژگیهایی بود، که از جمله :هزینه ساخت و تعمیرات آنها ارزان می باشد، ،ساخت آن پیچیدگی زیادی ندارد و با فرهنگ مردم منطقه سازگاری داشته و مورد پذیرش همگان می باشد. در این بند سارها غالباً،خربزه ،هندوانه ،جو ،…کشت می گردد که از نظر تولید محصول سالانه ۲ تا ۳ تن از هر هکتار محصول برداشت می شود. در اقتصادی بودن طرحهای تغذیه ای و زراعت سیلابی بایستی تاکید نمود که علاوه بر منافع مستقیم اقتصادی منافع جانبی از قبیل کاهش فرسایش ،کنترل سیلابها و بیابانزدایی نقش به سزایی دارند.